Txakur-hezkuntza eta bizikidetza

Ez da txakurra heztea bakarrik. Elkarrekin bizitzen ikastea da.

Txakur-hezkuntzaz hitz egiten dugunean berehala txakurrarengan pentsatu ohi dugu.

• Zer ikasi behar du?
• Zer jokabide aldatu nahi dugu?
• Nola lortzen dugu molestatzen gaituena egiteari uztea?
• Zer egiten dugu kasu egin diezagun?

Baina txakur bat ez da bakartuta bizi. Familia baten barruan bizi da, espazioak, errutinak, emozioak, beharrak, itxaropenak eta gatazkak partekatzen ditu beste banako batzuekin.

Horregatik, Neo Bosch-en eta Canis Magister-en begiradatik, familia multiespezieez hitz egitea nahiago dugu. Izan ere, bizikidetza-arazo bat agertzen denean, gure galdera ez da soilik «zer gertatzen zaio txakurrari?». Hau ere galdetu behar dugu: «zer gertatzen ari da gure artean?».

Jokabideak zuzentzetik banakoa ulertzera

Jokabide bat ez da inoiz hutsean agertzen. Ikusten dugunaren atzean ikaskuntza-historia bat, gaitasun batzuk, emozio batzuk, behar batzuk eta bere ingurunearekin harremanetan jartzeko modu jakin bat dituen banako bat dago.

Zaunka egiten duen txakur bat. Uhaletik tira egiten duen txakur bat. Bakarrik geratzeko zailtasunak dituen txakur bat. Beste txakur batzuen aurrean erreakzionatzen duen txakur bat. Une jakin batzuetan gu entzuteko gai ez dirudien txakur bat.

Jokabide horiek ezabatzen saia gaitezke. Edo zerk sortzen dituen eta txakur horrek beste modu batera jokatu ahal izateko zer behar duen ulertzen saia gaitezke.

Horrek gure esku hartzeko modua sakonki aldatzen du. Izan ere, helburua jokabide bat desagerraraztea lortzea izateari uzten dio. Helburua gaitasunak garatzea bihurtzen da.

Txakur gaituagoa, ez soilik obedienteagoa

Obedientzia baliagarria izan daiteke. Giza gizarte baten barruan segurtasunez bizitzeko aukera ematen diguten seinaleak, akordioak eta mugak behar ditugu.

Baina obeditzea eta munduan moldatzen jakitea ez dira gauza bera zehazki. Txakur batek agindu asko ikasi izan ditzake eta egoera jakin batzuk kudeatzeko zailtasun izugarriak izaten jarraitu.

Horregatik zerbait sakonagoa garatzea interesatzen zaigu: gaitasuna. Ingurunea behatzeko, informazioa bilatzeko, erabakiak hartzeko, komunikatzeko, zailtasun txikiak jasateko, estrategiak aldatzeko, behar duenean laguntza eskatzeko eta egoera zail baten ondoren oreka berreskuratzeko gaitasuna.

Ez dugu beti txakurrarengatik erabaki nahi. Tresnak garatzen lagundu nahi diogu, pixkanaka, berak bakarrik erabaki hobeak hartu ahal izateko.

Autonomiak ez du muga eza esan nahi

Txakurrari aukeratzeko gaitasuna emateak ez du esan nahi edozer egiten uztea. Elkarrekin bizitzeak mugak dakartza. Gizakiok ditugu eta txakurrek ere bai.

Aldea muga bat zertarako jartzen dugun ulertzean eta txakurrari hura ulertzen nola laguntzen diogun dago. Badira egoerak non beragatik erabakiak hartu beharko ditugun, funtsean gizakientzat diseinatutako ingurune batean bizi garelako eta bere segurtasunaren eta inguratzen dutenen segurtasunaren arduradunak garelako.

Baina ez dugu bere bizitzako minutu bakoitza kontrolatu beharrik. Hau galde dezakegu: non behar du benetan nik erabakitzea eta non itzul diezaioket aukeratzeko gaitasuna?

Non usaindu aukeratzea. Behatzeko gelditzea. Irtenbide bat bilatzea. Nola hurbildu erabakitzea. Deseroso jartzen duen zerbaitetatik urruntzea. Elkarrekintza bat proposatzea. Ezetz esatea.

Erabaki txiki horiek guztiek banakoak eraikitzen dituzte.

Komunikazioa bi norabidetan

Etengabe eskatzen diegu gure txakurrei gure hizkuntza ikas dezaten. Zatoz. Itxaron. Eseri. Askatu. Hemen.

Baina harreman bat ezin da norabide bakar batetik eraiki. Guk ere beren hizkuntza ikasi behar dugu.

Txakur batek etengabe komunikatzen du. Bere gorputzarekin, bere begiradarekin, bere mugimenduekin, bere distantziekin, bere hurbilketa eta saihespenekin, bere abiadura-aldaketekin eta baita egitea erabakitzen ez duenarekin ere.

Behatzen ikasten dugunean jokabide asko desafio, burugogorkeria edo desobedientzia gisa interpretatzeari uzten diogu eta zer informazio ematen ari zaigun galdetzen hasten gara.

Komunikazioa orduan txakurrak gu entzutea lortzean bakarrik datzan izateari uzten dio. Guk ere txakurra entzuten hasten gara.

Familia multiespezie bat

Familia multiespezie bat elkarrekin bizitzen saiatzen diren banako desberdinez osatuta dago. Bakoitzak bere beharrak ditu. Pertsonek ere bai.

Helburua ezin da izan familia osoa txakurraren inguruan biratzea, ezta txakurrak etengabe gure itxaropen guztietara egokitu behar izatea ere. Bizikidetza guztien beharren artean oreka posibleak bilatuz eraikitzen da.

Batzuetan ingurunea aldatu beharko dugu. Beste batzuetan trebetasunak irakatsi beharko dizkiogu txakurrari. Beste batzuetan gure jokatzeko modua aldatu beharko dugu. Eta askotan hiru gauzak egin beharko ditugu.

Horregatik ez dugu txakurrekin bakarrik lan egiten. Harremanekin lan egiten dugu.

Arazo bat agertzen denean

Ez dugu errudunik bilatzen. Informazioa bilatzen dugu.

• Zer gertatzen ari da?
• Noiz agertzen da?
• Zer lortu edo saihestu nahi du txakurrak?
• Zer emozio egon daitezke tartean?
• Zer trebetasun falta zaizkio?
• Zer ikasten ari da gure erantzunetatik?
• Zer paper du ingurumenak?
• Eta zer alda dezakegu guk beste aukera batzuk ager daitezen errazteko?

Hortik aurrera txakur horri eta familia horri egokitutako prozesu bat diseinatzen dugu. Ez dugu errezeta unibertsalik aplikatzen, ez baitago bi txakur berdinik ez bi familia berdinik.

Heztea prozesu bat laguntzea da

Izango dira irakasteko uneak. Mugak jartzeko uneak. Laguntzeko uneak. Eta uneak non gure esku- hartzerik onena baldintza egokiak sortzea eta txakurrak bere irtenbidea aurkitzen uztea izango den.

Helburua ez da ezinbesteko bihurtzea. Justu kontrakoa da: txakurrari gure esku-hartzea gero eta gutxiago behar izaten laguntzea, berak bakarrik kudea ditzakeen egoeretan moldatzeko.

Eta agian hor agertzen da txakur-hezkuntzaren eraldaketa interesgarrienetako bat. Txakurrari bere burua ezagutzen eta bere gaitasunak garatzen laguntzen diogun bitartean, guk ere ikasten dugu. Behatzen ikasten dugu. Entzuten. Gutxiago eta hobeto esku hartzen. Gure itxaropenak berrikusten. Laguntzearen eta kontrolatzearen artean bereizten. Eta, batez ere, gure bizitza partekatzen dugun banakoa ezagutzen.

Canis Magister

Canis Magister-ek, funtsean, txakurra maisu gisa esan nahi du. Ez txakurrak erantzun guztiak dituelako, baizik eta, behatzen ikasten badugu, txakur bakoitzak zerbait irakats diezagukeelako komunikazioaz, konfiantzaz, mugez, autonomiaz eta bizikidetzaz.

Horregatik gure azken galdera ez da «nola lortzen dut nire txakurrak nahi dudana egitea?», baizik eta «zer ikasi behar dugu biok elkarrekin hobeto bizi ahal izateko?».

Izan ere, hezkuntza on batek ez luke gizakiekin bizitzen dakiten txakurrak bakarrik eraiki behar. Txakurrekin bizitzen dakiten gizakiak eraikitzen ere lagundu beharko liguke.

Azken berrikuspena: 2026(e)ko abuztuaren 30(a)